مارکو روبیو د ایران د اسلامي جمهوریت د بشري حقونو پر مخینې نیوکه کړې او تهران یې د ملګرو ملتونو پر اصولو او نړیوال نظم په برخه کې په سرغړونې تورن کړی دی.
هغه ویلي چې د داسې یوې مخینې په لرلو سره، اسلامي جمهوریت د بشري حقونو په اړه د نورو هېوادونو د نیوکې کولو هیڅ صلاحیت نه لري.
په نیویارک کې د یوې خبري غونډې پر مهال، روبیو پر اسلامي جمهوریت تور ولګاوه چې د لاریونوالو په وژلو، په سیمه کې د ترهګرو ډلو په ملاتړ او د ګاونډیو هېوادونو د ملي حاکمیت په تر پښو لاندې کولو لاس پورې کوي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزیر څرګنده کړه چې د هغه په اند، د لاریونونو پر مهال د لسو زرو کسانو وژنه د ملګرو ملتونو د اصولو سرغړونه ګڼل کېږي. هغه همدارنګه پر ګاونډیو هېوادونو، د انرژۍ پر تاسیساتو او ملکي سیمو د بریدونو په موخه د ترهګرو ډلو ملاتړ، له نړیوال نظم سره په ټکر کې وباله.
روبیو د نورو هېوادونو د نیوکې کولو په برخه کې د اسلامي جمهوریت د صلاحیت په اړه پوښتنه راپورته کړه او ویې ویل: "زه نه پوهېږم چې ایران په کوم اساس نورو ته د بشري حقونو یا نړیوال نظم په اړه درس ورکولی شي، په داسې حال کې چې خپله په دوامداره توګه دا اصول تر پښو لاندې کوي."
هغه همدارنګه پر اسلامي جمهوریت تور ولګاوه چې د خپل اټومي پروګرام په تړاو د نړیوالې ټولنې لخوا لګول شوي بندیزونه یې تر پښو لاندې کړي دي.
د روبیو دا څرګندونې د ملګرو ملتونو په عمومي اسمبله کې د ایران د ولسمشر مسعود پزشکیان د وینا په غبرګون کې مطرح شوې؛ هغه په خپله وینا کې د امریکا پر تګلاره نیوکه کړې وه او د خپل هېواد د نظامي وړتیاوو پر دفاعي ماهیت او د انرژۍ د پروګرام پر پرمختیايي موخو یې ټینګار کړی و.
پزشکیان وویل: "موږ د ځان ساتنې لپاره د ځواک په لټه کې یو، نه د تیري لپاره. موږ د پرمختګ لپاره انرژي غواړو، نه د بمونو جوړولو، ویجاړۍ رامنځته کولو یا نورو ته د ګواښ پېښولو لپاره."
د اسلامي جمهوریت چارواکو تل ټینګار کړی چې د ایران اټومي پروګرام سوله ییزې موخې لري، په داسې حال کې چې واشنګټن د اټومي وسلو د ترلاسه کولو څخه د تهران په مخنیوي ټینګار کوي.
په ورته وخت کې، د امریکا د خزانې وزیر سکاټ بیسنټ د "اقتصادي انزوا" (یا اقتصادي محدودیت) د عملیاتو د یوې برخې په توګه پر اسلامي جمهوریت د اقتصادي فشار د زیاتولو پلانونه اعلان کړي دي.
بیسینیټ وویل چې واشنګټن د اقتصادي وسیلو په کارولو سره پر تهران بې سارې فشار راوړي.
هغه زیاته کړه: "د اقتصادي انزوا د اقداماتو له لارې، موږ ایرانیان تر داسې فشار لاندې راوستلي دي چې تر دې وړاندې یې هیڅکله ورسره تجربه نه درلوده. نن ورځ له ایران څخه ۸۰ تر ۹۰ سلنه نړیوالې الوتنې ځنډول شوي او اقتصادي فشارونه مخ په زیاتېدو دي."
د دې مخ پر زیاتېدونکي فشار په ترڅ کې، متحده عربي امارات او ترکمنستان هم د ایراني هوایی شرکتونو د محدودولو په کمپاین کې شامل شوي دي.
د متحده عربي اماراتو مرکزي بانک سربېره پر دې، په دغه هېواد کې د ایران د "ملي بانک" (Bank Melli) څانګو ته له ایران سره د مالي راکړې ورکړې اجازه نه ده ورکړې.
دا اقدام د پیسو د وینځلو (غیرقانوني پیسو د مشروع ښودلو) ضد مقرراتو، ترهګرۍ ته د مالي سرچینو د برابرولو او د وسلو د پلور په برخو کې د سرغړونو د راپورونو له امله ترسره شوی دی.
په ورته وخت کې، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې له خپل چینايي سیال شي جین پینګ سره په راتلونکې لیدنه کې به د ایران په اړه هم خبرې وکړي.
ټرمپ په دې اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل: "زه به په دې او ډېرو نورو مسلو خبرې وکړم؛ خو هر څه، په شمول د همدې مسلې، پرمختګ کوي."
د ایران مسله د امریکا او چین د مشرانو ترمنځ د خبرو اترو په اجنډا کې شامله ده؛ دا په داسې حال کې ده چې له تهران سره د بیجینګ اقتصادي اړیکې — په ځانګړې توګه د انرژۍ په برخه کې — د دواړو هېوادونو ترمنځ د اختلاف یوه موضوع پاتې شوې ده.
په ورته وخت کې، مارکو روبیو ویلي چې متحده ایالات له ایراني چارواکو سره خبرو اترو ته چمتو دي، که څه هم تر اوسه د دواړو لوریو ترمنځ د کومې ناستې لپاره وخت نه دی ټاکل شوی.
دا پرمختګونه د واشنګټن او تهران ترمنځ د اټومي پروګرام، سیمه ییز امنیت او د هوکړې د شرایطو په اړه د روانو اختلافاتو په فضا کې رامنځته کیږي.