د طالبانو د حکومت د ملي ازموینو ادارې د معلوماتو له مخې، تر ۱۱۰زرو څخه زیات افغان زدهکوونکو د افغانستان د لوړو زدهکړو د شاملېدو ازموینه (کانکور) ورکړه.
چارواکي وايي چې د ازموینې په وروستي پړاو کې ګډونوالو د هېواد په ټولو ۳۴ ولایتونو کې برخه اخیستې ده.
خو د څلورم پرلهپسې کال لپاره دا ازموینې د نجونو له ګډون پرته ترسره کېږي.
له هغه وروسته چې طالبان د ۲۰۲۱ کال په اګست کې بیا واک ته ورسېدل، نجونې یې له شپږم ټولګي پورته له ثانوي زدهکړو منع کړې او ښځې یې له لوړو زدهکړو بېبرخې کړې دي.
له همدې امله ښځینه زدهکوونکې په عملي ډول د کانکور له ازموینې چې د افغانستان د پوهنتونونو ته د داخلېدو اصلي لاره ده، لرې پاتې شوې دي.
په ازموینه کې د ګډون ځینو زدهکوونکو هم د نجونو د زدهکړو پر دوامداره محدودیتونو اندېښنه څرګنده کړې ده. ګډونوالو ویلي چې هیله لري داسې یو میکانیزم جوړ شي چې نجونې بېرته ښوونځیو ته ستنې شي او خپلو زدهکړو ته دوام ورکړي. هغوی همدارنګه غوښتنه کړې چې د کانکور د ازموینې پایلې دې په عادلانه او شفاف ډول اعلان شي.
د نجونو له زدهکړو څخه محرومول په پراخه توګه د ملګرو ملتونو، بهرنیو حکومتونو او نړیوالو بشري حقونو سازمانونو له خوا غندل شوي، چې په پرلهپسې ډول یې له طالبانو غوښتي چې دا محدودیتونه لغوه کړي.
دا موضوع په داسې وخت کې تر بحث لاندې راځي چې د جون څلورمه د تاوتریخوالي د قرباني ماشومانو د نړیوالې ورځې په توګه لمانځل کېږي.
دا ورځ چې د ملګرو ملتونو له خوا په ۱۹۸۲ کال کې ټاکل شوې، د دې لپاره لمانځل کېږي چې د نړۍ پام د جګړو، تاوتریخوالي، محرومیتونو او بېوزلۍ له امله د ماشومانو رنځونو ته واړول شي.
کارپوهان وایي چې پر ماشومانو اغېز یوازې په جګړو او فزیکي تاوتریخوالي پورې محدود نه دی.
بېوزلي، د ماشومانو کار، زدهکړو ته نه لاسرسی او له اساسي حقونو محرومیت هم د ماشومانو پر ذهني روغتیا، ودې او راتلونکې ژور او اوږدمهاله منفي اغېز لرلی شي.
د ډېرو څارونکو په باور، نږدې پنځه کاله وروسته له هغه چې طالبان بیا واک ته رسېدلي دي، په افغانستان کې د نجونو له زدهکړو دوامداره محرومیت د هېواد د ماشومانو له تر ټولو مهمو ننګونو څخه ګڼل کېږي،.