فریډم هاوس: ایران د انټرنټ د ازادۍ له اړخه په نړۍ کې تر ټولو ښکته ځای لري

د فریډم هاوس مؤسسې موندلې چې د انټرنټ نړیواله ازادي د پرله پسې شپاړلسم کال لپاره مخ په کمزوري کېدو روانه ده.

دغې موسسې د پنجشنبې په ورځ [اکټوبر ۲۲مه] په یوې اعلامیې کې د انټرنټ د ازادۍ په اړه د خپل کلني راپور موندنې خپرې کړې چې سرلیک یې "د نیټ ازادي-۲۰۲۶: په نړیوال انټرنټ کې لوی بدلونونه" دی.

په اعلامیې کې لیکل شوي، "د نړیوال انټرنټ څخه د خلکو د جلا کولو لپاره مستبدانه هڅو، د انلاین لاسرسي لپاره د عمر د تصدیقولو پراخول او د مصنوعي ځیرکتیا (زبرځیرکتیا) د قانون نه ناوړه استفاده د بیان د ازادۍ او معلوماتو ته د لاسرسي پر وړاندې نوي خنډونه رامنځته کړي."

فریډم هاوس په متحدو ایالتونو کې یوه بې طرفه موسسه ده چې په ۱۹۴۱ کال کې جوړه شوې او په ټولې نړۍ کې د ډیموکراسۍ او بشري حقونو په اړه څېړنې کوي او راپورونه جوړوي.

د فريډم هاوس تازه راپور د ۲۰۲۵ کال د جون څخه د ۲۰۲۶ کال تر مې میاشتې پورې په ۳۸ هېوادونو کې د انټرنټ وضعیت ارزولی دی. ددغو هېوادونو له ډلې په ۱۶ هېوادونو کې وضعیت خراب او په اتو هېوادونو کې ښه بلل شوی دی.

د راپور له مخې، په نړۍ کې د انټرنټ د کاروونکو یوازې شاوخوا ۹.۱٪ په هغو هېوادونو کې ژوند کوي چې د درجې له پلوه "آزاد" بلل شوي دي.

متحده ایالتونو له ۱۰۰ څخه ۷۳ نمبرې ترلاسه کړي او د انټرنټ له اړخه په "ازادو" کې هېوادونو کې شمېرل کېږي.

د ایران نوم د هغو هېوادونو د کتار په سر کې لیکل شوی چې د انټرنټ وضعیت پکې ناوړه دی. د راپور له مخې د ایران رژيم په ټول هېواد کې د ۸۸ ورځو لپاره د انټرنټ په بندولو سره " د انټرنټ د ازادۍ په تاریخ کې تر ټولو لوی ریکارډ ثبت کړی دی".

تر ایران وروسته، چین، میانمار، اردن او نایجېریا هغه هېوادونه دي چې د راپور له مخې د انټرنټ ازادي پکې خرابه ده.

د راپور لیکوال او د فریډم هاوس د څېړنیزو چارو مرستیال کیان ویسټینسن وویل: "مستبد رژیمونه انټرنټ د کنټرول په یو سیسټم بدلوي، او پرېکړه کوي چې څوک وصل کیدای شي، څه لیدلی شي او ایا غږ یې اوریدل کیدای شي که نه."

راپور زیاتوي چې بنګله‌دېش د پرله پسې دویم کال لپاره پرمختګونه تجربه کوي، ورپسې ګامبیا ده او اېستونیا بیا تر ټولو ازاد انلاین چاپیریال لري.

د فریډم هاوس په نوي راپور کې په افغانستان کې د انټرنټ وضعیت نه دی ارزول شوی خو ددې موسسې د " نړۍ د ۲۰۲۶ ازادي" په یو جلا راپور کې افغانستان د ۱۰۰ څخه د ۸ نمرو په ترلاسه کولو د انټرنټ له اړخه یو "غیر ازاد" هېواد بلل شوی دی.

د طالبانو په حکومت کې د انټرنټ او مخابراتو شرایط خورا محدود شوي او دا کار په نړیوال راپور کې د استبدادي کړنلارو له پراخو بېلګو سره سمون خوري.

د فریډم هاوس موسسې په خپل نوي راپور کې د انټرنټ د بندولو (شتډون) پر مخنیوي، د سپوږمکۍ د نښلولو او ډیجیټلي امنیت د ملاتړ پر پراخولو او د ماشومانو د خوندیتوب په پام کې نیولو سره د محرمیت پر اساس د عمر د تصدیقولو د لارو چارو پر پراختیا ټینګار کړی دی.